Rijksdienst Cultureel Erfgoed

Wordt de grens van het Romeinse Rijk ook in Nederland werelderfgoed? Hoe staat de Penis vulgaris erbij? En wat is cultuurhistorisch gezien het uitgestrekte stuk duinen tussen Katwijk en Den Haag waard?

Over dit en meer gaat nummer 2 van 2012 van het Tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Met dit blad houden wij u op de hoogte van wat er zoal speelt op het brede terrein van het erfgoed.

U kunt een gratis abonnement nemen.

Eerder verschenen nummers.

Tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2 2012

Nu vast bestellen.

Bent u eigenaar of beheerder van groen erfgoed? Of opdrachtgever van een (her)inrichtingsplan? En hebt u daar een vergunning voor nodig? In dat geval is vaak een tuinhistorisch onderzoek verplicht.

Tuinhistorisch onderzoek levert de eigenaar waardevolle kennis en inzichten voor het dagelijkse beheer en bij eventuele veranderplannen.

In de publicatie Richtlijnen tuinhistorisch onderzoek: voor waardestellingen van groen erfgoed leest u wat dat onderzoek inhoud en waar een onderzoeksplan aan moet voldoen. Inclusief aansprekende voorbeelden en concrete tips.

De presentatie van Richtlijnen tuinhistorisch onderzoek vindt plaats op 8 juni in Renswoude tijdens een studiedag van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond. De studiedag staat in het teken van 2012 Jaar van de buitenplaats.

U kunt de publicatie nu al bestellen. Bestelde exemplaren versturen we vanaf 9 juni. De Richtlijnen zullen in juni ook digitaal beschikbaar zijn.

Bestelformulier

Aan de publicatie werkten mee:

• College van Rijksadviseurs / Rijksadviseur Cultureel Erfgoed, Den Haag
• Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort
• Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond, Delft
• Nationaal Restauratiefonds, Hoevelaken
• Nationaal Groenfonds, Hoevelaken

Tijdens dit weekend vieren we het 40-jarig bestaan van de UNESCO Werelderfgoedconventie.

Op 16 en 17 juni vindt de derde editie van het Werelderfgoedweekend plaats. Tijdens dit weekend vieren we het 40-jarig bestaan van de UNESCO Werelderfgoedconventie (Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur). Met een leuk activiteitenprogramma tonen de Werelderfgoederen vol trots hun relatie met andere Werelderfgoederen over de héle wereld. Benieuwd naar de unieke plekken in Nederland die meespelen op het wereldtoneel? Kijk bij de verschillende Werelderfgoederen voor meer informatie over de activiteiten en laat je verwonderen!

Aftrapbijeenkomst

Amsterdam organiseert in samenwerking met de andere Nederlandse Werelderfgoederen de aftrap van het Werelderfgoedweekend. Deze start vindt plaats op zaterdag 16 juni in de Rode Hoed in Amsterdam. Tijdens een feestelijke bijeenkomst reikt Ron van Oers van UNESCO Parijs het officiële Certificaat uit aan Burgemeester Eberhard Van der Laan. Namens het Rijk overhandigt Staatssecretaris Halbe Zijlstra de burgemeester de plaquette die alle Nederlandse Werelderfgoederen met elkaar verbindt. Kinderen van de Amsterdamse IMC Weekendscholen geven uitleg bij foto’s die zij in de grachtengordel hebben gemaakt over (inter)nationale samenwerking en UNESCO. Op www.amsterdam.nl/werelderfgoed kunnen belangstellenden zich vanaf 1 juni aanmelden voor deze bijeenkomst. Let op: het aantal beschikbare plaatsen is beperkt.

Werelderfgoedconventie

In 1972 is in Parijs de Overeenkomst voor de bescherming van het cultureel en het natuurlijk erfgoed van de wereld opgesteld, de Werelderfgoedconventie. Het verdrag heeft tot doel om culturele en natuurlijke erfgoed van de wereld te behouden voor de huidige, maar vooral ook toekomstige generaties. Onderdeel van de Conventie is de Werelderfgoedlijst waar 936 universeel uitzonderlijke Werelderfgoederen op staan. Met nog 189 andere lidstaten staat Nederland stil bij deze viering. Deze lijst kent nu 725 cultuurmonumenten, 183 natuurgebieden en 28 Werelderfgoederen met culturele en natuurlijke waarden. Een aantal voorbeelden zijn: de piramides van Gizeh in Egypte, de Chinese Muur, de Great Barrier Reef in Australië en de Grand Canyon in de Verenigde Staten.

Werelderfgoed in Nederland

Nederland tekende in 1992 de Werelderfgoedconventie. Schokland was in 1995 het eerste geplaatste Nederlandse Werelderfgoed op de lijst. Andere Nederlandse werelderfgoederen zijn: de Stelling van Amsterdam, de molens en het waternetwerk bij Kinderdijk-Elshout, het Ir. D.F.Woudagemaal te Lemmer, Willemstad Curaçao, droogmakerij De Beemster, het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht, de Waddenzee en de grachtengordel van Amsterdam. Deze Werelderfgoederen zijn internationaal gezien de ‘uithangborden’ van het unieke karakter van Nederland.

• Programma werlederfgoederen

Wat heeft de invoering van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht voor gevolgen voor het toezicht en de handhaving van de wet als het gaat om monumenten?

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaf opdracht aan bureau Pro Facto en de Rijksuniversiteit Groningen om dit te onderzoeken.

Onderzoek

De resultaten van dit onderzoek staan in het rapport Toezicht en handhaving monumentenwetgeving. Het rapport brengt de mogelijkheden in kaart voor rechtshandhaving op het gebied van gebouwde monumenten en archeologie.

Aanbevelingen

De onderzoekers doen in het rapport een aantal aanbevelingen aan het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, zoals:

• Investeer in handhavingsbeleid.
• Zorg voor een duidelijk taakverdeling tussen de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Erfgoedinspectie.
• Intensiveer de voorlichting over handhaving aan gemeenten en eigenaren.

Ook op het gebied van duidelijkheid van wetgeving, toezicht en handhaving, bewustwording, en aangiftes en vervolging geeft het rapport aanbevelingen.

Lees meer >

In opdracht van de Stichting Landelijke Opleiding Tot Orgeladviseur is een certificeringsregeling voor orgeladviseurs opgesteld.

Op 20 juni vindt de presentatie van de regeling plaats bij de Rijksdienst in Amersfoort. Bij die gelegenheid worden ook de eerste certificaten uitgereikt.

Voor een certificaat moet een orgeladviseur aan kunnen tonen over de juiste kennis en ervaring te beschikken. Een speciale commissie bestaande uit vakdeskundigen beoordeelt deze kennis en ervaring. Het certificaat is zeven jaar geldig. Daarna moet de adviseur zich opnieuw laten certificeren.

De regeling is bedoeld om de kwaliteit van het werk van de orgeladviseur te waarborgen en diens deskundigheid te bevorderen. De tekst is opgesteld door certificeringsbureau Hobéon, in samenwerking met de Vereniging Orgelbouwers Nederland, het College van Orgeladviseurs Nederland en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

• Certificeringsregeling orgeladviseurs
• Programma presentatie

Op donderdag 12 april zijn bij de Rijksdienst voorlichtingsbijeenkomsten gehouden over de nieuwe subsidieregeling.

Op donderdag 12 april zijn bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed diverse voorlichtingsbijeenkomsten gehouden over de nieuwe regeling voor instandhoudingssubsidie (Brim 2013).

De voorlichting had betrekking op de brief die staatssecretaris Halbe Zijlstra op 2 april naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Wijzigingen

In de brief noemt de staatssecretaris de wijzigingen die hij per 2013 in de regeling wil invoeren.

• Het maximale subsidiepercentage wordt verlaagd naar 50%.
• Maatwerk bij het bepalen van het maximale subsidiebedrag door uit te gaan van herbouwwaarde.
• Er zal niet meer geloot worden.
• De eigenaar krijgt meer tijd om de aanvraag in te dienen.
• Werelderfgoed en professionele behoudsorganisaties krijgen voorrang.
• Monumenten in slechte technische staat komen ook voor instandhoudingssubsidie in aanmerking.
• Een groot deel van het budget zal besteed worden aan het onderhoud van kerken. Kerken die tijdens de zesjarige planperiode van bestendig gebruik verzekerd zijn, maken meer kans op subsidie.
• Er komt een vast budget voor archeologie (0,8 miljoen euro) en groen (5 miljoen euro)

Tijdens de bijeenkomsten is gewezen op het verschil tussen de door de Tweede Kamer vast te stellen Algemene Maatregel van Bestuur Brim 2013 en de in de loop van dit jaar nog vast te stellen ministeriële regeling, die onder deze Algemene Maatregel van Bestuur komt te hangen.

Presentatie 12 april

Zie ook de digitale presentatie van 12 april, met een aantal rekenvoorbeelden voor het bepalen van het maximale subsidiebedrag op basis van de herbouwwaarde.

• Brief aan de Tweede Kamer 
  (2 april 2012)

Kunstenaarsgesprekken als essentieel onderdeel van het werk van conservatoren en restauratoren.

Gesprekken met kunstenaars worden steeds meer beschouwd als een essentieel onderdeel voor het beheer en behoud van moderne en hedendaagse kunst.
Een van de mogelijkheden om zoveel mogelijk authentieke, inhoudelijke en technische informatie te verzamelen over moderne en hedendaagse kunstvoorwerpen, is het interviewen van kunstenaars.

De Stichting Behoud Moderne Kunst en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hebben in een periode van circa tien jaar twee grote projecten met betrekking tot het kunstenaarsinterview uitgevoerd – het ‘Pilotproject Kunstenaarsinterviews’ en het vervolg ‘Kunstenaarsinterviews/Kunstenaarsarchieven’.

Inmiddels zijn er in totaal twintig in Nederland werkende kunstenaars geïnterviewd door een interviewkoppel bestaande uit een conservator en een restaurator. Deze gesprekken zijn gefilmd en het vooronderzoek en de voorbereidingen zijn uitvoerig gedocumenteerd. De geïnterviewde kunstenaars zijn: Marina Abramovic, Armando, Marinus Boezem, Eugene Brands, Sjoerd Buisman, Tom Claassen, Adam Colton, Constant, Jan Dibbets, Ger van Elk, Madelon Hooykaas/Elsa Stansfield, Niek Kemps, Sonja Oudendijk, Henk Peeters, Lydia Schouten, Peter Struycken, Carel Visser, Andre Volten, Leo Vroegindeweij en Marijke van Warmerdam.

Naar aanleiding van dit project is de publicatie The Artist Interview verschenen. Een omvangrijk en toegankelijk handboek met levendige praktijkvoorbeelden onder hoofdredactie van Lydia Beerkens en Paulien ‘t Hoen. Namens de Rijksdienst maakten IJsbrand Hummelen en Tatja Scholte deel uit van de redactie. Zij schreven ook enkele van de teksten.

The Artist Interview

For Conservation and Presentation of Contemporary Art: Guidelines and Practice
Lydia Beerkens (et.al.)
Uitgever: Jap Sam Books
ISBN 978-94-90322-32-8
€ 28,00 (plus verzendkosten)

Keramiektentoonstelling 'Groen Geluk. Van lusthof tot volkstuin' in Leeuwarden.

Keramiekmuseum Het Princessehof in Leeuwarden staat het hele tuinseizoen (25 maart tot 28 oktober) in het teken van Groen Geluk. Van lusthof tot volkstuin. Tuinen uit verschillende eeuwen vormen het decor voor keramiek met een ‘groen tintje’. Een tentoonstelling voor tuin- én keramiekliefhebbers.

Jardinière (1895), geglazuurd aardewerk, De Porceleyne Fles

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft voor deze tentoonstelling vier jardinières en een cache-pot met onderschotel in bruikleen gegeven. Slechts één van deze vijf bloemenbakken of bloempotten is in Nederland vervaardigd. Drie komen uit Engeland en één uit Hongarije. De vier buitenlandse bloempotten hebben, voordat zij deel uitmaakten van de Rijkscollectie, gefigureerd in de diverse paleizen van ons Koninklijk Huis.

Hoewel de vervaardigingsdatum van de potten niet erg uiteenloopt - alle dateren uit de tweede helft van de negentiende eeuw - is de variëteit in stijl opmerkelijk. Eén van de jardinières is zeer rijk gedecoreerd over de gehele bloembak en het bijbehorende voet- en middenstuk. Door het fijne ajourwerk en de vergulding is het een zeer kwetsbaar object. Deze jardinière is vervaardigd in Boedapest tussen 1880 en 1895 door de fabriek van Ignác Fischer.

Een geheel andere jardinière is een eenvoudige ovale bak met twee oren en blauwwit bloemdecor en vervaardigd in 1895 door de aardewerkfabriek De Porceleyne Fles in Delft.

Driedelige jardinière (tussen 1880 en 1895), polychroom beschilderd aardewerk. Ignác Fischer, Boedapest

Jardinière (tussen 1850 en 1899), porselein, Thomas Goode & Co., Londen 

Cache-pot met onderschotel en witte lotusbloemen uitgespaard in blauw fond (tussen 1876 en 1882), geglazuurd aardewerk, Barker Bros, Longton

Jardinière van geglazuurd aardewerk (tussen 1875 en 1899), Engeland

Op 2 april 2012 heeft staatssecretaris Halbe Zijlstra een brief aan de Tweede Kamer gezonden over de subsidiëring van de instandhouding van rijksmonumenten. Deze brief zal behandeld worden in een Algemeen Overleg van de Commissie OCW op woensdag 25 april 2012.

Op donderdag 12 april zullen Saskia de Geus, Directie Cultureel Erfgoed, en Jan van de Voorde, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in een viertal bijeenkomsten een toelichting geven op de brief aan de Tweede Kamer.

Op de bijeenkomst presenteren we de beleidsbrief en lichten we toe hoe de beleidsvoorstellen tot stand zijn gekomen. Diverse uitvoeringsaspecten worden op dit moment nog nader uitgewerkt. Als u vragen heeft over uitvoeringsaspecten die niet in de beleidsbrief staan, kan het zijn dat we u daar niet direct antwoord op kunnen geven, omdat deze nog onderwerp zijn van nadere uitwerking zijn.

Om deze toelichting meer toegespitst op doelgroepen te kunnen geven, zijn deze bijeenkomsten als volgt gepland:

• 11.30 - 13.00 uur: diverse organisaties en moleneigenaren
• 13.00 - 14.30 uur: bedrijven die Brim-plannen maken en/of uitvoeren
• 15.00 - 16.30 uur: eigenaren en vertegenwoordigers van kerkgebouwen
• 17.00 - 18.30 uur: eigenaren en vertegenwoordigers van groene en archeologische monumenten.

Wanneer u op het aangegeven tijdstip niet aanwezig kunt zijn, dan kunt u zich aanmelden voor een van de andere bijeenkomsten.

Aanmelden

• Brief aan Tweede Kamer
• Meer monumenteigenaren profiteren van subsidieregeling (persbericht OCW)

De Rijksdienst verkende de rol die erfgoed kan spelen in vier Friese krimpdorpen.

Grote delen van het Nederlandse platteland hebben te maken met een bevolkingsdaling. Ook beschermde dorpsgezichten worden niet ontzien. Holwerd, Metslawier, Ee en Paesens-Moddergat, gelegen in de gemeente Dongeradeel in het noorden van Friesland, zijn hier een voorbeeld van.

Drie scenario's

De Visie erfgoed en ruimte (2011) van het Rijk onderkent de problematiek in krimpgebieden en de gevolgen voor het erfgoed. Daarom is het aftasten van strategieën hoe hiermee om te gaan van belang. De gemeente Dongeradeel is hier ook mee bezig en heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gevraagd een Cultuurhistorische Verkenning op te stellen. Voor de Rijksdienst was dit een goede mogelijkheid meer kennis over dit onderwerp op te doen. In de verkenning is gekeken naar het anticiperen op krimp in de dorpsgezichten. Drie scenario’s staan centraal: consolideren, extensiveren en ontwikkelen. Consolideren heeft betrekking op behoud en versterking van de aanwezige cultuurhistorische kernkwaliteiten. Extensiveren richt zich op plekken waar sloop denkbaar is en ontwikkelen op locaties waar een nieuwe impuls de gebieden aantrekkelijker kan maken.

Krimp heeft veel consequenties: voorzieningen verdwijnen, gebouwen komen leeg te staan. 'Rotte kiezen' (vervallen panden) zijn het gevolg. Dit tot zorg van bewoners die hun woon- en leefomgeving zien verloederen. De bevolkingskrimp zelf kan niet gestopt worden, leegkomende gebouwen en sloop van gebouwen zijn onvermijdelijk. De dorpsgezichten kunnen desondanks wel gebieden zijn waar het prettig wonen, werken en verblijven is. In Dongeradeel is een experiment gestart dat zich hier op richt. Dit project Experiment Duurzame Beschermde Dorpsgezichten Dongeradeel wordt ondersteund door de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting en de provincie Fryslân.

Verkenningen

De Cultuurhistorische Verkenning is in nauw overleg met de gemeente Dongeradeel en andere bij het project betrokken organisaties opgesteld. Binnen het experiment zal de verkenning een belangrijke bouwsteen vormen voor het opstellen van een ontwikkelingsperspectief per dorp. Andere bouwstenen zijn een Bouwhistorische Verkenning en een Dorpsverkenning. Zo worden ook de intrinsieke waarden van de bebouwing en de wensen en ideeën van dorpsbewoners nadrukkelijk betrokken bij het opstellen van een ontwikkelingsperspectief.

Meer informatie over krimp in de gemeente Dongeradeel

• Cultuurhistorische Verkenning Krimp in de beschermde dorpsgezichten van Dongeradeel

Archeologisch onderzoek in Vlaardingen De Vergulde Hand-West.

In 2005 is in Vlaardingen de opgraving De Vergulde Hand-West uitgevoerd door het Vlaardings Archeologisch Kantoor (VLAK), met financiële steun van het Rijk. Bij dit onderzoek zijn uitzonderlijk goed geconserveerde resten aangetroffen, voornamelijk uit de periode vroege ijzertijd – midden Romeinse tijd (tussen circa 650 voor en 200 na Christus).

Een nat landschap kwam tevoorschijn met daarin onder meer diverse boerderijen, vele complexe houten constructies en een boomstamkano. In deze periodes woonde men dus op de relatief droge plekken in het zompige veen. Door traditioneel veldwerk en de nieuwste methoden en technieken is hiermee zeer gedetailleerde kennis over boerensamenlevingen uit een ver verleden ontsloten.

De publicatie Vlaardingen-De Vergulde Hand-West: onderzoek van archeologische resten van de middenbronstijd tot en met de late middeleeuwen telt 588 pagina’s tekst met daarbij twee bijlagenbundels, onder redactie van Y. Eijskoot, O. Brinkkemper en T. de Ridder. Het driedelige boekwerk verschijnt in de reeks Rapportage Archeologische Monumentenzorg (RAM) met jubileumnummer 200 en is vanaf 20 april te koop bij SPA-uitgevers te Zwolle.

De Nationale Onderzoeksagenda Archeologie organiseert een speciale bijeenkomst naar aanleiding van dit onderzoek. Tijdens deze bijeenkomst zal het rapport worden uitgereikt aan Marjan Hammersma, directeur-generaal Cultuur en Media van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Bijeenkomst Nationale Onderzoeksagenda Archeologie

Thema: De archeologie van de veen- en kleigebieden van West-Nederland in ijzertijd en Romeinse tijd
Datum: vrijdag 20 april 2012
Tijd: 10.00-17.30 uur
Locatie: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Smallepad 5, 3811 MG Amersfoort

Programma