Oproep bij opening expositie

Gemeenten moeten nadenken over de mogelijkheden en kansen die ontstaan nu de komende jaren in Nederland duizenden boerderijen leeg komen te staan, zonder dat daar een nieuwe bestemming voor is. Bestaande regelgeving staat nog te vaak niet-agrarisch gebruik in de weg, waardoor verpaupering dreigt van onvervangbaar cultureel erfgoed.

De oproep om dit probleem verantwoord en creatief op te pakken is gedaan door twee erfgoedconsulenten uit Overijssel en de voorzitter van de HVG, branchevereniging voor ondernemers in het groen. Ze voerden het woord bij de opening van een tentoonstelling ‘een tweede jeugd voor boerenerven’ van de Nederlandse Vereniging van Tuin- en Landbouwarchitecten, die tot maart is te zien op de buitenplaats Beeckestijn in Velsen Zuid.

Anneke Coops en Ingrid Nij Bijvank-van Herel hebben een onafhankelijk adviesbureau op het gebied van ruimtelijk erfgoed. Ze worden zowel door particulieren als overheden betrokken bij plannen voor herinrichting voor historisch waardevolle buitenruimte, zoals boerenerven.

In de praktijk merken de erfgoedconsulenten dat in een rap tempo steeds meer historische boerderijen door bedrijfsbeëindiging leeg komen te staan. Door vergrijzing, gebrek aan opvolging en de slechte economische tijd gebeurt dat steeds frequenter. Zeker in gebieden waar sprake is van bevolkingskrimp kan dat tot ongewenste situaties leiden. Verpaupering of ongewenst gebruik liggen dan op de loer.

De consulenten zien mogelijkheden voor nieuwe gebruiksmogelijkheden wanneer overheden het probleem onderkennen en open staan voor een minder rigide regelgeving, zonder veel beperkingen. Dat kan dan met respect voor het historisch erfgoed en biedt uitzicht op kansen in bijvoorbeeld de zorg, groepshuisvesting, recreatie of toerisme.

Architectuurhistoricus Gerrie Andela hield een lezing over de geschiedenis van het boerenerf. Aan de hand van oude kaarten, ontwerpen en oude foto’s vertelde ze over de invloed die de tijdgeest heeft gehad op de inrichting van tuinen bij boerderijen. Praktische wensen (nutstuinen) en de heersende mode (romantiek, verlangen naar natuur) werden daarbij vaak gecombineerd. Veel van die cultuurhistorie is verdwenen, maar hier en daar zijn er weer initiatieven om die oude tuinen in hun oorspronkelijke staat te herstellen.

Bert Gijsberts, voorzitter van de VHG, de branchevereniging voor ondernemers in het Groen, richtte zich tot de jonge landschapsarchitecten. Zij kunnen hun creativiteit aanspreken en met voorstellen komen om het probleem van de leegstaande boerderijen op te lossen. Hij ziet het als een uitdaging nieuwe bestemmingen te zoeken voor de duizenden boerenbedrijven die de komende jaren leeg komen te staan.

De Nederlandse Vereniging voor Landschapsarchitectuur heeft ook meegewerkt aan het themanummer Boerenerven, dat het tijdschrift Tuin & Landschap als themanummer heeft uitgegeven. Op de tentoonstelling zijn alle inzendingen te zien van een ontwerpwedstrijd voor herinrichting van tuinen bij boerderijen.